Muzlatgichlar supermarketlarga qarshi: xakerlar bir kechada Fransiyadagi yuzlab doʻkonlarda mahsulotlarni qanday buzdi
2026-yil 12-oktabrga oʻtar kechasi Fransiyadagi yuzlab supermarketlarning sovutish uskunalari masofadan muz eritish rejimiga oʻtkazildi. Ertalabgacha vitrinalar 50 °C gacha qizidi, mahsulotlarni tashlab yuborishga toʻgʻri keldi, zarar millionlab yevroni tashkil etdi. Hujum internetga ochiq boʻlgan va yillar davomida yangilanmagan kontrollerlar orqali amalga oshirildi.
---
## Nima yuz berdi
2026-yil 11-oktabrdan 12-oktabrga oʻtar kechasi kimdir Fransiyadagi yuzlab supermarketlarning sovutish uskunalarini masofadan **uzluksiz muz eritish rejimiga** oʻtkazdi. Dushanba kuni ertalab xodimlar doʻkonlarni ochganda, sovutish vitrinalari va kameralari qariyb **50 °C** gacha qizib ketganini koʻrdi.
Eng ogʻir zarbani Normandiyadagi La-E shaharchasidagi Intermarché koʻrdi: doʻkon maʼlumotiga koʻra, u yerda harorat **80 °C** ga yetgan va uskunalarning bir qismi erib ketgan.
Hujum puxta oʻylangan edi. Le Monde maʼlumotlariga koʻra, signalizatsiya imkon qadar uzoqroq ishga tushmasligi uchun muz eritish sikli bir soatdan sakkiz soatgacha choʻzilgan. Signalizatsiya haqiqatan ham jim boʻlgan, kechasi esa doʻkonlarda deyarli hech kim boʻlmagan.
## Koʻlami
- **Intermarché va Netto** — AFP maʼlumotiga koʻra qariyb 300 ta doʻkon; Les Mousquetaires guruhining oʻzi taxminan 180 ta haqida gapiradi;
- **Coopérative U** — qariyb 100 ta;
- **Carrefour** — 80 ta;
- **Monoprix** — qariyb 30 ta;
- **E.Leclerc** — «bir nechta» doʻkon.
Turli baholarga koʻra, jami **700** tagacha supermarket zarar koʻrgan. Yangi va muzlatilgan mahsulotlarni tashlab yuborishga toʻgʻri keldi.
Zarar baholari turlicha. Les Mousquetaires «bir necha million yevro» yoʻqotish kutmoqda. Intermarché rahbari Tyerri Kotiyar «bir kunda butun mamlakat boʻyicha oʻnlab million yevro» haqida gapiradi. Ehtimoliy yongʻinlar haqida ham xabar berilgan, ammo Les Mousquetaires buni rad etadi: guruh soʻzlariga koʻra, uskunalardan tutun chiqqan, lekin yongʻin boʻlmagan.
## Bu qanday mumkin boʻldi
Xakerlar muzlatgichlarning oʻzini emas, balki ularni boshqaradigan **kontrollerlarni** buzgan. Bular Daniyaning Danfoss kompaniyasi ishlab chiqargan AK-SM800 va AK-SC355 modelidagi sanoat qurilmalari. Danfoss maʼlumotlariga koʻra, zarar koʻrgan qurilmalarning aksariyati eskirgan va **endi xavfsizlik yangilanishlarini olmaydi**: AK-SC355 ishlab chiqarish 2016-yilda, AK-SM800 esa 2021-yilda toʻxtatilgan. Danfoss bu kontrollerlardagi xavfsizlik muammolari haqida 2025-yil martidayoq ogohlantirgan edi. Fransiyaning CERT-FR agentligi Copeland va Dixell tizimlari ham zarar koʻrganini maʼlum qildi.
Asosiy muammo shundaki, **bu kontrollerlarning boshqaruv veb-interfeysi internetga ochiq boʻlgan**. CERT-FR bunday sozlamani xavfsizlikning asosiy qoidalarini buzish deb ataydi: masofaviy boshqaruv faqat ishonchli manzillardan ochiq boʻlishi kerak. Tadqiqotchilar maʼlumotiga koʻra, qurilmalarga xizmat kirishi bundan tashqari oldindan taxmin qilinadigan parol bilan himoyalangan.
Bundan tashqari, E.Leclerc sovutish uskunalari yetkazib beruvchilaridan biri buzilganini maʼlum qildi. Demak, hujumchilar pudratchining kirish huquqidan ham foydalangan boʻlishi mumkin.
Yana bir raqam zarba nega aynan Fransiyaga tushganini tushuntiradi. TIME keltirgan U.K. Cyber Defence maʼlumotlariga koʻra, dunyodagi internetdan ochiq barcha Danfoss kontrollerlarining qariyb **60%** i Fransiyaga toʻgʻri keladi.
## Hujum ortida kim turibdi
Nomaʼlum. Hech kim toʻlov talab qilmagan va javobgarlikni hech kim oʻz zimmasiga olmagan.
Parij prokuraturasi ish qoʻzgʻatdi, Bosh vazir Sebastyan Lekornyu esa milliy kiberxavfsizlik agentligi ANSSIʼga tergov oʻtkazish va Yevropaning boshqa davlatlari bilan muvofiqlashtirishni topshirdi. Coopérative U rahbari Dominik Shelsher hujumni «misli koʻrilmagan» va «yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan» deb atadi. Yevropa Ittifoqining qishloq xoʻjaligi boʻyicha komissari Kristof Xansen shunday yozdi: «Oziq-ovqat xavfsizligi barcha darajalarda koʻproq eʼtibor talab qiladi».
Noyabr boshida Belgiya, Niderlandiya, Shvetsiya, Irlandiya, Portugaliya va Yevropaning boshqa davlatlarida supermarketlarning sovutish tizimlariga shunga oʻxshash hujumlar haqida xabarlar paydo boʻldi. Tafsilotlar hozircha kam.
## Nega bu faqat supermarketlarga taalluqli emas
Supermarketdagi muzlatgich — bu faqat temir emas, balki tarmoqqa ulangan kompyuter hamdir. Bunday qurilmalar deyarli har qanday kompaniyada bor: ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlari, omborlar va ishlab chiqarishdagi kontrollerlar, videokameralar, kirishni nazorat qilish tizimlari, aqlli hisoblagichlar. Ularni pudratchilar oʻrnatadi, bir marta sozlaydi va yillar davomida yangilamaydi. Koʻpincha kompaniyada ular internetdan ochiq ekanini bilishmaydi ham.
Bundan nima kelib chiqadi:
1. **Ulangan qurilmalarning toʻliq roʻyxati kerak**, faqat kompyuter va serverlarniki emas. Bilmagan narsangizni himoya qila olmaysiz.
2. **Uskunalarni boshqarish interfeyslari internetga ochiq boʻlmasligi kerak.** Masofaviy kirish — faqat VPN orqali va faqat ishonchli manzillardan.
3. **Yangilanmaydigan eskirgan uskunalarni almashtirish yoki** tarmoqning alohida segmentida **izolyatsiya qilish kerak**.
4. **Pudratchilarning kirishini nazorat qilish kerak**: uskunalaringizga kim, qayerdan va qachon ulanadi.
5. **Sozlamalardagi shubhali oʻzgarishlarni kimdir kecha-kunduz payqashi kerak.** Bu hujumda zarar hech kim kuzatmayotgan bir kechada toʻplandi.
## Asosiysi
Yuzlab doʻkonlar mahsulotlarini murakkab buzib kirish tufayli emas, balki sovutishni boshqaradigan uskunalar internetdan ochiq boʻlgani va yillar davomida yangilanmagani sababli yoʻqotdi. Bunday «unutilgan» qurilmalar deyarli har bir kompaniyada bor — hujumchilar esa ularni avtomatik ravishda qidiradi.
Internetga ochiq qurilmalar va zaifliklarni hujumchilardan oldin topishda [zaifliklarni boshqarish](/services/vulnerability), shubhali harakatlarni oʻz vaqtida payqashda esa [kecha-kunduz SOC monitoringi](/services/soc) yordam beradi. Agar tarmogʻingizning qaysi qismi internetdan koʻrinishini bilmoqchi boʻlsangiz — [bizga yozing](/contact).
---
*Material CBS News (AFP), CNBC, TIME, CNN, NBC News, franceinfo va Journal du Geek nashrlari (13–14.10.2026) hamda CERT-FR ogohlantirishi asosida tayyorlangan. Tergov davom etmoqda, raqamlar va tafsilotlar aniqlashtirilishi mumkin.*